BBC: Πώς εξαφανίστηκαν από βιβλία του Αμπράμοβιτς στην Κύπρο περιουσιακά στοιχεία 672 εκατ. δολαρίων

Έγγραφα που φέρονται να παραποιήθηκαν για να αποκρυφθεί μέρος της περιουσίας του Ρώσου ολιγάρχη Ρομάν Αμπράμοβιτς και να αποφευχθεί η καταβολή φόρων αποκαλύπτει έρευνα του BBC Panorama σε συνεργασία με το Bureau of Investigative Journalism.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η Deloitte στην Κύπρο, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες παροχής ελεγκτικών και λογιστικών υπηρεσιών παγκοσμίως, καθώς και η εταιρεία εταιρικών υπηρεσιών MeritServus, η οποία διαχειριζόταν το δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών του ολιγάρχη.

Σύμφωνα με την έρευνα, λογαριασμοί του Ρομάν Αμπράμοβιτς που εγκρίθηκαν από τη Deloitte στην Κύπρο είχαν ως αποτέλεσμα περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας 672 εκατ. δολαρίων, μεταξύ των οποίων πολυτελή γιοτ, επαύλεις και ιδιωτικά αεροσκάφη, να εξαφανιστούν από τις οικονομικές καταστάσεις εταιρείας του Αμπράμοβιτς.

Παράλληλα, τα έγγραφα που εξετάστηκαν από τους δημοσιογράφους φέρονται να αποκαλύπτουν ότι η Deloitte είχε συμβουλευτικό ρόλο σε ένα σχέδιο που αποσκοπούσε στην αποφυγή σημαντικών φορολογικών υποχρεώσεων μέσω της παραποίησης οικονομικών στοιχείων.

Ο Άντριου Μίτσελ, δικηγόρος και ειδικός στο δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, χαρακτήρισε το σχέδιο «ξεκάθαρη» φοροδιαφυγή, υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά.

Από την πλευρά τους, οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς αρνούνται ότι ο πελάτης τους απέφυγε την καταβολή φόρων ή απέκρυψε την περιουσία του. Υποστηρίζουν, επίσης, ότι η έρευνα του BBC δεν προσκόμισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι γνώριζε, ενέκρινε ή έδωσε εντολή για την παραποίηση εγγράφων, ενώ σημειώνουν ότι ήταν απολύτως θεμιτό να βασίζεται στις συμβουλές επαγγελματιών.

Η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι «ενεργεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».

Η περιουσία του Αμπράμοβιτς και το δίκτυο των offshore

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ρομάν Αμπράμοβιτς ήταν ο πιο γνωστός Ρώσος ολιγάρχης στη Βρετανία. Το 2003 αγόρασε την Τσέλσι, χρηματοδοτώντας μία από τις πιο επιτυχημένες περιόδους στην ιστορία του αγγλικού ποδοσφαιρικού συλλόγου.

Ωστόσο, μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η βρετανική κυβέρνηση επέβαλε κυρώσεις σε βάρος του, επικαλούμενη τη σχέση του με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, και τον ανάγκασε να πουλήσει την ομάδα.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Αμπράμοβιτς ζει στην Τουρκία, η οποία δεν εφάρμοσε τις ίδιες κυρώσεις σε βάρος του. Παράλληλα, στο Τζέρσεϊ, στα νησιά της Μάγχης, περιουσιακά στοιχεία του ύψους 5,4 δισ. λιρών παραμένουν δεσμευμένα, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ποινική έρευνα εδώ και τέσσερα χρόνια.

Οι δικηγόροι του δήλωσαν στο BBC ότι αρνείται τις κατηγορίες που σχετίζονται με την έρευνα στο Τζέρσεϊ, υποστηρίζοντας ότι αυτή «διεξάγεται για πολιτικούς σκοπούς».

Η νέα έρευνα βασίζεται σε διαρροή χιλιάδων εγγράφων που αφορούν τα οικονομικά του ολιγάρχη και τη λειτουργία ενός δικτύου υπεράκτιων εταιρειών, τις οποίες διαχειρίζονταν από την Κύπρο. Τα αρχεία καλύπτουν την περίοδο από το 1995 έως το 2022.

Το BBC και οι συνεργαζόμενοι δημοσιογραφικοί οργανισμοί, μεταξύ των οποίων ο Guardian, το Paper Trail Media, το Organised Crime and Corruption Reporting Project και το Cyprus Investigative Reporting Network, δημοσιεύουν από το 2023 στοιχεία από τη διαρροή στο πλαίσιο της διεθνούς δημοσιογραφικής έρευνας «Cyprus Confidential», του International Consortium of Investigative Journalists.

Στο επίκεντρο η MeritServus

Το 2022, το Panorama είχε παρουσιάσει στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο ο Αμπράμοβιτς απέκτησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του, μέσα από μια συμφωνία για την αγορά ρωσικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας τη δεκαετία του 1990, την οποία πούλησε ξανά στο ρωσικό κράτος περίπου δέκα χρόνια αργότερα, αποκομίζοντας κέρδη δισεκατομμυρίων. Ο ίδιος έχει αρνηθεί στο παρελθόν τις κατηγορίες περί διαφθοράς σχετικά με τη συγκεκριμένη συναλλαγή.

Τα κέρδη από τις πετρελαϊκές δραστηριότητές του στη Ρωσία διοχετεύονταν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών. Τη διαχείρισή τους είχε αναλάβει από την Κύπρο η MeritServus, εταιρεία παροχής εταιρικών υπηρεσιών με έδρα τη Λεμεσό.

Μέχρι το 2005, η Deloitte ήταν ιδιοκτήτρια της MeritServus. Μετά τον διαχωρισμό τους, οι δύο εταιρείες συνέχισαν να συνεργάζονται στενά με συνεργάτες του Αμπράμοβιτς για τη διαχείριση της διεθνούς περιουσίας του.

Πώς εξαφανίστηκαν γιοτ, επαύλεις και ιδιωτικά αεροσκάφη αξίας 672 εκατ. δολαρίων

Η πρώτη περίπτωση που παρουσιάζει η έρευνα αφορά το 2006, όταν τέθηκε σε εφαρμογή στην Κύπρο νέα νομοθεσία που υποχρέωνε τις εταιρείες να δημοσιοποιούν τις οικονομικές τους καταστάσεις. Η αλλαγή αυτή απειλούσε να αποκαλύψει στοιχεία για την τεράστια περιουσία του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte Κύπρου είχε συντάξει προσχέδια οικονομικών καταστάσεων για το 2003, τα οποία δεν είχαν ακόμη οριστικοποιηθεί, για την κυπριακή εταιρεία Amiscan Investments. Σε αυτά καταγράφονταν πολυτελή περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας 672 εκατ. δολαρίων.

Στη λίστα περιλαμβάνονταν μια έπαυλη στο Δυτικό Σάσεξ της Αγγλίας, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και ένα κτήμα στη νότια Γαλλία. Επιπλέον, καταγράφονταν ελικόπτερα, ιδιωτικά αεροσκάφη και αρκετά σκάφη που ανήκαν τότε στον Ρώσο ολιγάρχη, μεταξύ των οποίων το γιοτ Pelorus, αξίας 147,5 εκατ. δολαρίων.

Σύμφωνα με τα έγγραφα που εξέτασε το BBC, συνεργάτες του Αμπράμοβιτς και η MeritServus αποφάσισαν να μεταφέρουν τα περιουσιακά στοιχεία στη μητρική εταιρεία της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, όπου θα μπορούσαν να παραμείνουν εκτός δημόσιας θέας.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η μεταφορά φέρεται να καταχωρίστηκε αναδρομικά, με ημερομηνία τρία χρόνια νωρίτερα, ώστε να εμφανίζεται ότι είχε πραγματοποιηθεί το 2003.

Η Deloitte Κύπρου εξέτασε τα έγγραφα με την αναδρομική ημερομηνία και, σύμφωνα με την έρευνα, έκρινε ότι ήταν «επαρκή» για να αφαιρεθούν τα περιουσιακά στοιχεία από τις οικονομικές καταστάσεις της Amiscan.

Όταν οι οικονομικές καταστάσεις του 2003 εγκρίθηκαν από τη Deloitte το 2006, οι επαύλεις, τα αεροσκάφη και τα γιοτ εξαφανίστηκαν από τα βιβλία της εταιρείας. Στις καταστάσεις παρέμειναν περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 75.000 δολαρίων.

Το BBC υποστηρίζει ότι τα έγγραφα της διαρροής δείχνουν πως η Deloitte γνώριζε ότι οι οικονομικές καταστάσεις παρουσίαζαν μια παραπλανητική εικόνα.

Ο λόρδος Σίκα, καθηγητής λογιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, χαρακτήρισε την ανακριβή παρουσίαση των ημερομηνιών των συναλλαγών και τη μη δημοσίευση αληθών και δίκαιων οικονομικών καταστάσεων «παραβίαση νόμιμης υποχρέωσης» και «ιδιαίτερα σκανδαλώδη» πρακτική.

Το σχέδιο για την αποφυγή φόρων εκατομμυρίων

Η έρευνα του Panorama εντόπισε, επίσης, στοιχεία που φέρονται να συνδέουν τη χρήση αναδρομικών εγγράφων με σχέδιο φοροδιαφυγής.

Η υπόθεση αφορά άλλη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, την Kravin Investments, η οποία το 2003 διέθετε σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς.

Τα κεφάλαια αυτά απέφεραν σημαντικά έσοδα από τόκους, για τα οποία η εταιρεία θα έπρεπε να καταβάλει φόρους στις κυπριακές αρχές.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα έγγραφα, οι σύμβουλοι του ολιγάρχη φέρονται να επιχείρησαν να αλλάξουν εκ των υστέρων την εικόνα των οικονομικών στοιχείων.

Σε ηλεκτρονικό μήνυμα της MeritServus προς Ρώσους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς, τον Αύγουστο του 2005, αναφέρεται ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο έπειτα από συνάντηση με τη Deloitte.

«Εάν συμφωνείτε, θα είναι απαραίτητο να αλλάξουν ανάλογα οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία για το 2003 και το 2004», ανέφερε το μήνυμα.

Η MeritServus ενημέρωσε, επίσης, τους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς ότι οι προσωρινές φορολογικές δηλώσεις της Kravin για το 2005 θα υποβάλλονταν με τρόπο που θα εμφάνιζε ότι η εταιρεία δεν είχε έσοδα από τα συγκεκριμένα κεφάλαια.

Έναν μήνα αργότερα, συνεργάτης στη Ρωσία απάντησε με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: «Συμφωνώ».

Στη συνέχεια, η MeritServus φέρεται να δημιούργησε σειρά εγγράφων με αναδρομικές ημερομηνίες, τα οποία παρουσίαζαν ψευδώς την Kravin ως εταιρεία που απλώς διαχειριζόταν και επένδυε τα χρήματα για λογαριασμό της μητρικής της εταιρείας στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους.

Με αυτόν τον τρόπο, η Kravin εμφανιζόταν να μην είναι η πραγματική ιδιοκτήτρια των κεφαλαίων και, ως εκ τούτου, να μην έχει φορολογική υποχρέωση στην Κύπρο.

Σε ηλεκτρονικό μήνυμα του Σεπτεμβρίου του 2005, η Deloitte φέρεται να επισήμανε ότι θα έπρεπε να γίνουν «ορισμένες αλλαγές στους λογαριασμούς (υπόλοιπα τραπεζικών λογαριασμών, έσοδα από τόκους, λογαριασμός κερδών και ζημιών)», λόγω των αναδρομικών αλλαγών στα περιουσιακά στοιχεία της Kravin.

Κατά το BBC, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η Deloitte παρείχε συμβουλές σχετικά με την παραποίηση οικονομικών αρχείων, επιτρέποντας στην εταιρεία του Αμπράμοβιτς να αποφύγει την καταβολή φόρων εκατομμυρίων.

Ο Άντριου Μίτσελ δήλωσε στο Panorama ότι επρόκειτο για «ξεκάθαρη» φοροδιαφυγή. «Εάν αυτό είχε συμβεί στην Αγγλία και αφορούσε εκατομμύρια, η φορολογική αρχή της Βρετανίας θα εξέταζε το ενδεχόμενο άσκησης ποινικής δίωξης», ανέφερε.

Από την πλευρά του, ο Κύπριος βουλευτής Χρήστος Χριστοφίδης υπογράμμισε ότι, εφόσον διαπιστωθεί πως υπήρξε φοροδιαφυγή, θα πρέπει να εξεταστεί πώς μπορούν να ανακτηθούν τα χρήματα και να αποδοθούν ευθύνες σε όσους κριθούν ένοχοι, σύμφωνα με την κυπριακή νομοθεσία.

Οι αντιδράσεις και οι απαντήσεις των εμπλεκομένων

Σχολιάζοντας τα ευρήματα, ο Άντριου Μίτσελ ανέφερε στο Panorama: «Αυτό που προκύπτει είναι ότι υπάρχουν επαγγελματίες που είναι πρόθυμοι να παραβιάσουν τους κανόνες του επαγγέλματός τους και, κατ’ επέκταση, τον νόμο. Και φαίνεται ότι δεν θα σταματήσουν κυριολεκτικά μπροστά σε τίποτα όταν πρόκειται για τη δημιουργία εγγράφων».

Ο Βλαντίμιρ Μίλοφ, ο οποίος διετέλεσε αναπληρωτής υπουργός Ενέργειας της Ρωσίας την περίοδο που ο Αμπράμοβιτς οικοδομούσε την επιχειρηματική του αυτοκρατορία και σήμερα ασκεί κριτική στη ρωσική κυβέρνηση, υποστήριξε ότι οι ολιγάρχες αξιοποιούν ένα εκτεταμένο δίκτυο δυτικών επαγγελματιών.

«Για κάθε Ρώσο ολιγάρχη ή διεφθαρμένο ολιγάρχη από τη Μέση Ανατολή ή την Αφρική, υπάρχει ένας ολόκληρος στρατός δυτικών παρόχων χρηματοοικονομικών, νομικών και υπηρεσιών δημοσίων σχέσεων, οι οποίοι δέχονται εύκολα χρήματα για να ξεπλένουν τη φήμη τους και να τους παρουσιάζουν ως κανονικούς ανθρώπους», δήλωσε.

Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς αρνήθηκαν οποιαδήποτε παράνομη ενέργεια από την πλευρά του, επισημαίνοντας ότι ο ίδιος «δεν συμμετείχε στην καθημερινή λειτουργία αυτών των εταιρειών». Πρόσθεσαν, επίσης, ότι όταν οι επαγγελματίες σύμβουλοί του πρότειναν συγκεκριμένες διευθετήσεις, «η εμπιστοσύνη σε αυτές τις συμβουλές ήταν απολύτως ορθή και θεμιτή».

Η Deloitte Κύπρου ανέφερε ότι δεν μπορεί να σχολιάσει τις συγκεκριμένες καταγγελίες, καθώς τα έγγραφα είναι ηλικίας άνω των 20 ετών και δεν είναι πλέον προσβάσιμα.

Η MeritServus έκλεισε μετά τη διαρροή των εγγράφων στο πλαίσιο της έρευνας «Cyprus Confidential».